Probiotica en antibiotica: samen nemen of niet?

Je krijgt een antibioticakuur en je hoort van alles: probiotica ernaast nemen, juist niet, of pas na de kuur beginnen. Hoe zit het nou echt? Het korte antwoord: het kan prima samen, zolang je een paar uur tussen beide laat. In dit artikel zetten we op een rij wat onderzoek suggereert, wat apothekers adviseren en waar de wetenschap het nog niet over eens is.

Ook voor reizigers is dit relevanter dan je denkt. Wie naar een verre bestemming gaat, krijgt soms een noodkuur antibiotica mee van de reisarts. En wie vlak voor vertrek nog een kuur slikt, vraagt zich af wat dat betekent voor de voorbereiding van de darmen. We nemen beide situaties mee.

Het korte antwoord

Ja, je mag probiotica en antibiotica samen gebruiken, alleen niet op precies hetzelfde moment. Het gangbare advies van apothekers en fabrikanten is om 2 tot 3 uur te laten zitten tussen het antibioticum en de probiotica. Zo ontwijk je de piek van het antibioticum in je darmen, en komen er meer bacteriestammen levend aan waar ze moeten zijn.

Dat is de praktijk. Maar wie eerlijk wil zijn, vertelt ook het hele verhaal: het onderzoek is positief maar niet onomstreden, en er is een bekende studie die een kanttekening plaatst. Daar komen we zo op.

Waarom antibiotica je darmen van slag brengen

Een antibioticum maakt geen onderscheid tussen de bacterie die jou ziek maakt en de nuttige bewoners van je darmen. Tijdens een kuur daalt de diversiteit van je darmflora, en dat merk je soms direct: een rommelige buik, dunnere ontlasting of echte diarree.

Die diarree door antibiotica heeft zelfs een eigen naam: antibiotica-geassocieerde diarree. Onderzoek suggereert dat 5 tot 35 procent van de gebruikers er last van krijgt, afhankelijk van het middel, je leeftijd en de situatie (McFarland, 2008). Meestal is het mild en gaat het vanzelf over. In zeldzame gevallen krijgt een verkeerde bacterie, Clostridioides difficile, de overhand en is een arts nodig.

Nieuw in dit onderwerp? Lees dan eerst even wat probiotica precies zijn, dan valt de rest van dit artikel op zijn plek.

Wat zegt onderzoek over probiotica naast een kuur?

Hier is redelijk veel over gepubliceerd, en de grote lijnen wijzen dezelfde kant op. Een veel geciteerde analyse in JAMA (Hempel, 2012) bundelde 63 studies met bijna 12.000 deelnemers en vond dat de kans op diarree bij antibioticagebruik in de probioticagroepen ruwweg 4 op de 10 gevallen lager lag. Omgerekend: per 13 gebruikers 1 geval van diarree minder.

Een Cochrane-review bij kinderen (Guo, 2019) zag hetzelfde beeld: 8 procent diarree met probiotica tegenover 19 procent zonder, met het beste resultaat bij hogere doseringen. De twee best onderzochte kandidaten zijn Lactobacillus rhamnosus GG (Szajewska, 2015: van 22,4 naar 12,3 procent) en de gist Saccharomyces boulardii (McFarland, 2010: bij volwassenen van 17,4 naar 8,2 procent).

Belangrijk om erbij te zeggen: die cijfers gelden voor de onderzochte stammen en doseringen, niet automatisch voor elk potje in de winkel. Effecten van probiotica zijn stam-specifiek. Welke stammen voor de reiscontext zijn onderzocht, lees je in onze gids over de beste probiotica voor reizen.

Zo combineer je ze in de praktijk

De praktische kant is gelukkig simpel. Zo pakken de meeste mensen het aan:

• Maak je kuur altijd af. Neem het antibioticum precies zoals voorgeschreven. Probiotica zijn een aanvulling, nooit een vervanging.
• Houd 2 tot 3 uur afstand. Neem je probiotica minimaal 2 uur na je antibioticum. Dit is gangbaar advies van apothekers en fabrikanten; hard vergelijkend onderzoek naar de exacte tussentijd is er niet, maar de logica is dat je de piekconcentratie van het antibioticum ontwijkt.
• Kies een vast moment. Bijvoorbeeld antibioticum bij het ontbijt, probiotica bij de lunch. Consistentie werkt beter dan af en toe.
• Start meteen, niet pas na de kuur. In vrijwel alle studies met een positief resultaat begon de probiotica op de eerste dag van de kuur.

Een leuke bijzonderheid: Saccharomyces boulardii is geen bacterie maar een gist, en is daardoor ongevoelig voor antibiotica (McFarland, 2010). Die kun je in principe wel tegelijk met je antibioticum innemen. Twijfel je over jouw specifieke combinatie van medicijnen? Loop even langs je apotheek, die kent je situatie.

Hoe lang ga je door na de kuur?

Het gangbare advies is om na de laatste antibioticapil nog 1 tot 2 weken door te gaan met probiotica. Een harde wetenschappelijke grens is dat niet; in de meeste studies liep de suppletie tot het einde van de kuur of kort daarna. Zie het als het rustig afronden van een periode waarin je darmen flink wat te verduren hadden.

Want dat herstel kost tijd. Onderzoek suggereert dat je darmflora na een gewone kuur binnen enkele weken grotendeels herstelt, maar na zwaardere of gecombineerde kuren kan het maanden duren en waren sommige bacteriesoorten na een half jaar nog niet terug (Palleja, 2018). Wat je zelf kunt doen: gevarieerd eten met voldoende vezels, want daar leven je darmbacteriën van, en je lijf de tijd geven.

Staat er binnenkort een reis gepland? Dan valt die herstelperiode mooi samen met je voorbereiding. Hoe je dat aanpakt, staat stap voor stap in ons 2-weken plan om je darmflora voor te bereiden. En wanneer je begint met probiotica voor een reis, lees je in een apart artikel.

Antibiotica in je reisapotheek

Reis je naar een verre bestemming, dan krijg je van de reisarts of GGD soms een noodkuur mee, meestal azitromycine. Belangrijk om te weten: dat is een reservemiddel dat je alleen start bij ernstige reizigersdiarree, bijvoorbeeld met koorts of bloed bij de ontlasting, volgens de instructie van je arts. ORS blijft bij diarree altijd stap 1, en wat je verder doet als het misgaat lees je in ons stappenplan voor als je toch ziek wordt.

Gebruik je onderweg zo'n noodkuur terwijl je dagelijks probiotica neemt? Er is geen wisselwerking tussen azitromycine en probiotica beschreven. Je kunt dezelfde vuistregel aanhouden als thuis: 2 tot 3 uur ertussen. Wat er verder in een complete reisapotheek hoort, vind je in onze reisapotheek checklist.

Voor wie is oppassen geboden

Voor gezonde volwassenen en kinderen zijn probiotica in studies goed verdragen; hooguit merk je in het begin wat winderigheid of een opgeblazen gevoel. Maar er zijn uitzonderingen waarin je niet zelf moet gaan experimenteren.

Kort samengevat

Probiotica en antibiotica samen nemen kan prima, met een tussentijd van 2 tot 3 uur en het liefst vanaf dag 1 van je kuur. Onderzoek suggereert dat specifieke stammen, vooral Lactobacillus rhamnosus GG en Saccharomyces boulardii, de kans op diarree tijdens een kuur kunnen verkleinen. Tegelijk is niet iedereen overtuigd: de huisartsenrichtlijn is terughoudend, en over het herstel van je microbioom na de kuur is de wetenschap nog niet uitgepraat.

Ga je door na de kuur, dan is 1 tot 2 weken een redelijke richtlijn, en met vezelrijk en gevarieerd eten geef je je darmen de beste omstandigheden. Voor reizigers geldt: een noodkuur in je reisapotheek is voor noodgevallen, je dagelijkse routine kan er gewoon naast bestaan.

Veelgestelde vragen

Dit artikel is geschreven voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Genoemde effecten zijn afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek naar specifieke stammen en doseringen en zijn geen claims over een specifiek product. Maak een antibioticakuur altijd af zoals voorgeschreven en raadpleeg bij twijfel, bij ernstige klachten of bij een verminderde weerstand je (reis)arts of apotheker.